Hệ thống giáo dục đại học ở Việt Nam có vài cách phân loại chồng lên nhau, và tên gọi dễ gây nhầm. Bài này gỡ từng lớp.
Đại học và trường đại học
Đây là điểm nhiều người không để ý.
Trường đại học là một cơ sở đào tạo.
Đại học (không có chữ "trường") là một cơ sở đào tạo lớn hơn, bên trong có thể gồm nhiều trường thành viên hoặc nhiều đơn vị đào tạo.
Vì vậy có những tên gọi như "Trường Đại học X thuộc Đại học Y" — nghe lặp nhưng đúng về mặt tổ chức. Khi tra cứu thông tin tuyển sinh, cần để ý mình đang xem của đơn vị nào, vì các trường thành viên có thể tuyển sinh riêng.
Phân theo chủ sở hữu
Cơ sở công lập — do Nhà nước đầu tư thành lập.
Cơ sở tư thục — do tổ chức, cá nhân đầu tư.
Cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài — thành lập theo quy định về đầu tư nước ngoài trong giáo dục.
Loại hình không quyết định chất lượng. Trong cùng một loại hình, khoảng cách giữa các trường thường lớn hơn khoảng cách giữa các loại hình.
Phân theo định hướng đào tạo
Một cách phân biệt hữu ích hơn cho người học:
Định hướng nghiên cứu — chú trọng nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học mạnh, thường có nhiều chương trình tiến sĩ.
Định hướng ứng dụng — chú trọng đào tạo gắn với thực tiễn nghề nghiệp, liên kết doanh nghiệp chặt.
Nhiều trường nằm ở giữa. Điều đáng làm là hỏi thẳng: trường coi trọng điều gì, và điều đó thể hiện ở đâu trong chương trình?
Những gì thật sự nên nhìn khi so sánh
Thay vì so tên trường hay loại hình, bốn thứ này cho biết nhiều hơn:
- Chương trình đã được kiểm định chưa — kiểm định ở cấp cơ sở và cấp chương trình là hai việc khác nhau. Hỏi cụ thể ngành bạn định học.
- Chương trình đào tạo của chính ngành đó — danh sách môn học, tỉ lệ thực hành, thời lượng thực tập.
- Đội ngũ giảng viên của ngành đó, không phải của cả trường.
- Sinh viên tốt nghiệp ngành đó làm gì — hỏi con số cụ thể.
Bốn thứ này đều hỏi được, và câu trả lời cụ thể hay né tránh tự nó đã là thông tin.
Cẩn thận với xếp hạng
Các bảng xếp hạng trường đại học có ích ở mức tham khảo, nhưng cần đọc kỹ:
- Xếp hạng đo theo tiêu chí của người lập bảng, thường nặng về nghiên cứu và công bố quốc tế — những thứ ít liên quan tới trải nghiệm học đại học của sinh viên năm nhất.
- Một trường xếp cao chung chưa chắc mạnh ở ngành bạn học.
- Thứ hạng đo vị trí tương đối, không đo sự phù hợp.
Câu hỏi hữu ích hơn "trường nào tốt nhất" là "trường nào mạnh ở ngành tôi học và phù hợp với hoàn cảnh của tôi".
Yếu tố thực tế hay bị bỏ qua
- Vị trí và chi phí sinh hoạt — ảnh hưởng tới cả tài chính lẫn khả năng đi làm thêm.
- Ký túc xá — có đủ chỗ không, ai được ưu tiên.
- Cơ hội thực tập và việc làm thêm quanh khu vực trường.
- Mạng lưới cựu sinh viên trong ngành — thứ ít thấy lúc chọn nhưng có giá trị khi ra trường.