Nhận ra mình không hợp với ngành đang học là chuyện xảy ra với không ít sinh viên, thường vào năm nhất hoặc năm hai. Đây không phải thất bại — nhưng cách xử lý thì có tốt và có tệ.
Quy định về chuyển ngành và chuyển trường do quy chế đào tạo hiện hành và từng trường quy định, nên phải hỏi cụ thể phòng đào tạo. Bài này nói về cách cân nhắc và các bước.
Trước khi nghĩ tới chuyển: xác định vấn đề thật
Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Cảm giác "không hợp ngành" có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, và chỉ một số cần chuyển ngành:
- Chưa quen cách học đại học. Rất phổ biến ở học kỳ đầu và thường tự ổn.
- Đang học phần đại cương, chưa chạm tới môn chuyên ngành. Nhiều người thấy chán ở giai đoạn này rồi lại thích khi vào chuyên ngành.
- Gặp một hai giảng viên không hợp.
- Khó khăn cá nhân — sức khoẻ, tài chính, gia đình — bị quy nhầm thành không hợp ngành.
- Thật sự không hợp với nội dung và với nghề tương lai.
Cách kiểm: đọc kỹ chương trình đào tạo các năm sau, và nói chuyện với sinh viên năm cuối cùng ngành. Nếu nhìn vào những gì sắp học mà vẫn thấy không muốn, đó là tín hiệu thật.
Các lựa chọn, từ nhẹ tới nặng
- Giữ nguyên ngành, đổi hướng qua học phần tự chọn. Nhiều ngành cho phép đi sâu theo nhiều hướng khác nhau.
- Học thêm ngành hai nếu trường có. Vất vả hơn nhưng giữ được cả hai cửa.
- Chuyển ngành trong cùng trường. Thủ tục nhẹ nhất trong các cách đổi thật.
- Chuyển trường. Phức tạp hơn, thường yêu cầu điều kiện chặt.
- Thi lại từ đầu vào ngành mới. Tốn thời gian nhất nhưng đôi khi là cách sạch sẽ nhất.
Nhiều sinh viên nhảy thẳng từ vấn đề tới lựa chọn thứ năm mà không xem xét ba lựa chọn đầu.
Điều kiện thường được xem xét
- Đã học đủ một khoảng thời gian nhất định.
- Kết quả học tập đạt yêu cầu — người đang bị cảnh báo học vụ thường khó chuyển.
- Ngành muốn chuyển sang còn chỉ tiêu.
- Điểm trúng tuyển đầu vào của bạn đáp ứng yêu cầu của ngành mới.
- Với chuyển trường: có sự đồng ý của cả hai trường.
Các bước
- Gặp cố vấn học tập trước tiên — đây là người có thông tin và có thể tư vấn phương án.
- Liên hệ phòng đào tạo để hỏi điều kiện và thủ tục cụ thể.
- Với chuyển trường: liên hệ trường muốn đến trước, hỏi họ có nhận không, rồi mới làm thủ tục ở trường hiện tại.
- Làm đơn theo mẫu và nộp đúng thời điểm quy định.
- Hỏi về việc công nhận kết quả đã học — học phần nào được chuyển đổi, học phần nào phải học lại.
Bước ba là bước quan trọng nhất về thứ tự: tìm được chỗ nhận trước, rồi mới rút.
Cái giá cần tính trước
- Thời gian. Chuyển ngành thường kéo dài thời gian học, đôi khi cả năm.
- Chi phí cho phần thời gian thêm.
- Kết quả không được công nhận. Hỏi rõ con số này trước khi quyết.
- Bắt đầu lại quan hệ bạn bè — với chuyển trường thì rõ nhất.
Nói chuyện với gia đình
Đây thường là phần khó nhất, và nhiều sinh viên chịu đựng cả năm vì ngại nói.
Vài điều giúp cuộc trò chuyện đó đi tới đâu: nói sớm thay vì đợi tới lúc bị buộc thôi học; mang theo phương án cụ thể chứ không chỉ mang cảm giác; và nêu rõ mình đã tìm hiểu những gì.
Chuyển hướng sau khi đã cân nhắc kỹ tốn kém ít hơn nhiều so với học tiếp bốn năm một ngành mình không theo nổi.